Средновековните споменици од Македонија во Индексот за средновековна уметност на Универзитетот Принстон

Во периодот од 15 до 22 ноември 2025 година, во рамките на проектот „Византиски монашки центри – традиција и континуитет“ на ЈНУ Институт за старословенска култура – Прилеп, реализиран со поддршка на Министерството за образование и наука, беше спроведено теренско истражување насочено кон документирање и анализа на значајни средновековни сакрални споменици во Македонија. Во истражувањето учествуваше д-р Марија Алесија Роси, историчарка на уметноста од Индексот за средновековна уметност (Index of Medieval Art) на Универзитетот Принстон, САД.

Улогата на д-р Роси во проектот е меѓународната презентација на неговите резултати: спомениците што се предмет на проектот ќе бидат каталошки обработени и вклучени во Индексот за средновековна уметност, една од најзначајните светски бази на податоци за средновековната уметност.

Теренската работа започна во Прилеп и неговата околина, со посета на црквите Св. Димитрија и Св. Никола и на манастирот Св. Архангел Михаил во Варош, како и на манастирот Успение на Пресвета Богородица – Трескавец, каде што беа документирани повеќе фази на живописот и на архитектурата. Потоа беа посетени манастирот Св. Преображение во Зрзе и црквата Св. Никола во селото Манастир, Мариово.

Во западниот дел на земјата истражувањето ги опфати црквата Св. Ѓорѓи во Курбиново и охридските споменици Св. Пантелејмон / Св. Климент на Плаошник, Св. Софија и Св. Богородица Перивлепта, како и Галеријата на икони во Охрид. Во источниот дел беа посетени манастирите Св. Богородица Елеуса во Велјуса и Водоча, а во Скопскиот регион црквата Св. Пантелејмон во Нерези, клучна за проучувањето на комниновското сликарство, како и црквите Св. Никола во Љуботен, Св. Спас во Скопје, Св. Богородица во Кучевиште, Св. Никита во Бањане и Марковиот манастир.

На сите локалитети беше изработена фотографска документација, беа утврдени иконографските и архитектонските особености на спомениците и беа прибрани податоци за понатамошните научни анализи. Паралелно со теренската работа беа остварени средби со локални истражувачи и стручњаци од областа на културното наследство, со цел размена на информации и продлабочување на соработката во рамките на проектот.

Собраната документација е значаен придонес за натамошната научна обработка на спомениците и за основните цели на проектот: проучување, валоризација и промоција на византиското културно наследство во Македонија.